LOS Contact 22(1) 2002, blz 18

Perspectieven op het nieuwe leren
Recensie van het boek Leren in Perspectief

(Marion de Bie, Open Universiteit Nederland)

De bundel 'Leren in perspectief' is samengesteld uit bijdragen van vertegenwoordigers -vooral stafleden en promovendi betrokken bij het Interuniversitair Centrum voor Onderwijskundig Onderzoek (ICO)- van bijna alle nederlandse universiteiten. Diverse recente ontwikkelingen in het (onderzoek naar) leren, onderwijzen en opleiden worden helder belicht.

In Leren in Perspectief wordt het leren leren van meerdere kanten belicht. Zo wordt er niet alleen een breed perspectief geboden op het nieuwe leren in praktisch de hele onderwijskolom, maar krijgt de noodzaak van een leven lang leren de nodige onderbouwing: in enkele bijdragen wordt de ontwikkeling van leren op het werk en in stages besproken, waarin een verschuiving naar leren in plaats van opleiden valt te constateren. Onderwijzen door docenten aan studenten is danig veranderd, het accent (en ook de verantwoordelijkheid) valt meer en meer op het leren te leren van de lerende. Terwijl daarnaast de lerende ook heel goed zelf een docent kan zijn, in meerdere bijdragen wordt bijvoorbeeld benadrukt dat docenten vooral door samenwerking met andere docenten hun perspectieven en mogelijkheden kunnen verbreden. 

Gepleit wordt voor een eenduidige definitie van leren leren. Na lezing van de bundel is die definitie misschien nog niet volledig uitgekristalliseerd. Wel komt gaandeweg meer duidelijkheid in het brede scala van belangrijke componenten binnen het nieuwe leren. 

Zo worden de al dan niet veronderstelde vaardigheden en de relatieve verschillen tussen kennis en vaardigheden door Stokking verhelderend besproken. Hij ziet leer- en studievaardigheden als specifiek voorbeeld van brede complexe vaardigheden en niet als aparte categorie. 

Ook voor lerenden wordt meer samenwerking voorzien. Er zijn diverse bijdragen over samen-(werkend) leren (Van Boxtel, Van Drie en Van der Linden) en netwerken, in al dan niet gedigitaliseerde vorm (Erkens, Kanselaar, Jaspers en Schijf). 

In een andere ICT-bijdrage worden aspecten van ontdekkend leren met behulp van internet en digitale leermiddelen belicht. Min geeft een aantal zeer praktische gebruiksregels voor het maken van ICT-lesprogramma's en leeromgevingen. 

In 'Leren in probleemgestuurd onderwijs' (Dolmans, Wolfhagen en Van der Vleuten), 'Leren in stages' (Van der Sanden en Teurlings) en 'Organiseren van leren op de werkplek' (De Laat, Poell, Simons en Van der Krogt) speelt contextueel leren een grote rol. 

Onderwijskundig ontwerpen komt aan bod als nieuwe specifieke functie voor de docent (Hoogveld en Tabbers), maar ook in de ontwerpstadia van hypermediaprogramma's (Kommers). Een andere nieuwe taak van de docent zou het ontwerpen van toetsen kunnen zijn. Toetsen dienen volgens Brandt en Sluijsmans beter geïntegreerd te worden in het onderwijs zelf of vergt een ander onderwijsmodel juist een geheel ander, alternatief toetsmodel zoals Segers, Dochy en Dierick zich afvragen? 

Waardevol
Deze bundel is vooral waardevol omdat in veel bijdragen gestreefd wordt naar transfermogelijkheden. Er wordt regelmatig uitvoerig teruggekoppeld naar consequenties voor de onderwijspraktijk en docenten. 
Als kern van het nieuwe leren wordt vooral gezien: het afstappen van schoolse verhoudingen en een instrumentele insteek om te komen tot een meer inhoudelijke benadering.
De teksten zijn bijzonder toegankelijk en vlot leesbaar geschreven. De inleiding en het concluderende hoofdstuk stimuleren tot verdere verdieping en bezinning, maar nodigen de lezer vooral ook zelf uit tot innovatief gedrag. 

Ieder die zich dagelijks met de vernieuwing van leren in praktijk of theorie bezighoudt kan de nodige inspiratie uit de bijdragen aan 'Leren in perspectief' putten!

Leren in perspectief
Alfred Wald & Jos van der Linden (red.)
Uitgeverij Garant, Leuven-Apeldoorn, 2001
ISBN 90 441 1160 4 - 194 pagina's